Afya ya Mwanamke Pakua App Yetu

Je, Kutokwa na Damu Ukeni ni Dalili ya Nini?

Kutokwa na Damu Ukeni ni Dalili ya Nini?

Kutokwa na damu ukeni ni dalili ya nini? Jibu rahisi ni kwamba, huu ni ujumbe wa asili kutoka kwenye mwili wako unaoashiria mabadiliko ya kawaida ya homoni (kama vile hedhi), au ni onyo la uwepo wa matatizo makubwa ya kiafya kama mimba kuharibika, magonjwa ya maambukizi, au uvimbe kwenye mfuko wa kizazi. Mwanamke anapopata damu nje ya siku zake za kawaida za mzunguko, baada ya tendo la ndoa, au akiwa tayari ni mjamzito, hali hii inahitaji uangalizi wa haraka sana ili kuokoa maisha na kulinda uwezo wake wa kupata watoto. Wewe kama dada, mama, au mume anayejali afya ya mkewe, hupaswi kupuuza hata tone moja la damu linalotoka bila maelezo yanayoeleweka.

Katika mazingira yetu ya Kitanzania, kuanzia kina mama wanaofanya biashara za kusimama juani masokoni hadi wafanyakazi wa ofisini, wengi hupitia changamoto hii kimyakimya kwa kuona aibu kueleza matatizo ya faragha. Wengine hukimbilia kutumia mitishamba au dawa za kienyeji wanazouziwa mitaani bila vipimo, jambo ambalo linaweza kuzidisha ukubwa wa tatizo na kuleta madhara ya kudumu. Basi, hebu tuchukulie kwamba tumekaa pamoja barazani, kama ndugu anayekutakia afya njema na maisha marefu. Nitakufafanulia kiundani mambo yote unayopaswa kuyajua kuhusu hali hii na hatua sahihi za kuchukua ukiwa hapohapo nyumbani au zahanati.

Vyanzo Vikuu Vya Kutokwa Na Damu Ukeni Na Maana Yake

Ili uweze kujisaidia vizuri, lazima ufahamu mzizi wa tatizo. Wataalamu wa afya ya uzazi na madaktari wa magonjwa ya wanawake wameainisha vyanzo kadhaa vinavyosababisha damu kuvuja. Tuviangalie kwa umakini kimoja baada ya kingine.

1. Mabadiliko ya Homoni na Matumizi ya Uzazi wa Mpango

Wanawake wengi wanaotumia njia za kisasa za uzazi wa mpango kama vile sindano, vipandikizi (njiti), au vidonge vya kumeza kila siku, mara nyingi hukumbana na tatizo la kutoa damu kidogo kidogo nje ya mzunguko wao wa kawaida. Hali hii hutokea kwa sababu mwili unajaribu kupambana na kuzoea kiwango kipya cha homoni zinazoingizwa mwilini.

Mara nyingi, damu hii huwa ni matone machache sana ya rangi ya kahawia au nyekundu isiyokolea. Ikiwa tatizo hili linatokea katika miezi mitatu ya mwanzo ya kutumia njia hizo, wataalamu wanasema ni jambo la kawaida ambalo huisha lenyewe. Lakini kama damu inatoka kwa wingi sana na kulowesha sodo (pads) nyingi kwa siku, unapaswa kurudi zahanati haraka ili muuguzi akubadilishie njia hiyo na kukupa inayokufaa zaidi.

2. Dalili za Mimba Kuharibika Miezini ya Mwanzo

Kama mwanamke ni mjamzito na yuko katika miezi mitatu ya kwanza, kuona damu nyepesi au nzito inayoambatana na maumivu makali ya tumbo kwa chini ni ishara hatari sana. Hali hii inaashiria kwamba mfuko wa uzazi umeanza kufunguka na unajaribu kusukuma kiumbe nje kabla ya wakati wake. Ikitokea hivi, mgonjwa anahitaji kukimbizwa hospitali ya wilaya au mkoa mara moja ili madaktari wajaribu kuokoa mimba hiyo kwa kumpa mapumziko na dawa maalum.

3. Maambukizi Kwenye Njia ya Uzazi ya Mwanamke

Magonjwa ya zinaa kama vile kisonono au kaswende yakiachwa bila kutibiwa vizuri kwa muda mrefu, husambaa na kushambulia shingo ya kizazi pamoja na mirija ya uzazi. Hali hii inajulikana kama maambukizi kwenye mfumo wa uzazi (Pelvic Inflammatory Disease). Bakteria hawa wabaya wanafanya kazi ya kuharibu seli za uzazi taratibu.

Magonjwa haya husababisha kuta za uke na shingo ya kizazi kuwa nyepesi na zilizochubuka. Kutokana na uchubuko huu, mwanamke anajikuta akivuja damu mara kwa mara, hasa baada tu ya kumaliza kushiriki tendo la ndoa na mwenza wake. Damu hii mara nyingi huambatana na kutokwa na uchafu wenye harufu mbaya na maumivu makali sana ya nyonga.

Kama unahisi dalili hizi, ni kosa kubwa sana kwenda kwenye duka la dawa mtaani (pharmacy) na kununua dawa za kutuliza maumivu au dawa za kuua vijidudu bila kupima. Nenda kituo cha afya, lipia Sh 5,000 au Sh 10,000 kwa ajili ya vipimo vya mkojo na damu, ili upewe dawa sahihi itakayotibu mzizi wa ugonjwa na kulinda uwezo wako wa kuja kuwa mama baadaye.

4. Uwepo wa Uvimbe Kwenye Mfuko wa Uzazi (Fibroids)

Uvimbe wa kizazi ni tatizo linalowasumbua wanawake wengi sana nchini Tanzania, hasa wale walio na umri kati ya miaka thelathini na hamsini. Uvimbe huu ni nyama ambazo huota ndani au nje ya kuta za mfuko wa uzazi na kusababisha mzunguko wa hedhi kuvurugika na kuwa mgumu sana kuvumilika.

Mwanamke mwenye uvimbe huu anaweza kujikuta akitokwa na damu nzito sana yenye mabonge mabonge kwa siku nyingi, wakati mwingine zaidi ya siku saba. Kupoteza damu nyingi hivi kunasababisha upungufu mkubwa wa damu mwilini. Hali hii inamfanya mama awe dhaifu, apate kizunguzungu, na achoke haraka sana anapofanya kazi zake za kujiingizia kipato kama kulima shambani au kuuza genge la mbogamboga.

5. Kuumia au Kuchubuka Wakati wa Tendo la Ndoa

Wakati mwingine tatizo hili hutokea kwa sababu nyepesi tu ya kuchubuka kwa kuta za uke kutokana na ukavu wakati wa kushiriki tendo la ndoa. Hali hii inawapata sana wanawake wanaonyonyesha watoto wachanga, au wale waliokaribia kikomo cha hedhi (wazee), kwa sababu miili yao inazalisha majimaji kidogo sana ya asili ya kulainisha njia.

6. Dalili za Awali za Saratani ya Shingo ya Kizazi

Hili ni neno ambalo hakuna mwanamke anayependa kulisikia kwenye maisha yake, lakini ni ukweli mchungu unaopaswa kusemwa. Wanawake waliokoma hedhi (wale ambao hawajapata siku zao kwa zaidi ya mwaka mmoja) wakianza kuona damu inatoka tena ukeni, hii ni kengele kubwa sana ya hatari inayoashiria uwepo wa saratani ya shingo ya kizazi au saratani ya mfuko wa uzazi.

Saratani hii ikigundulika mapema wakati bado ni changa, inatibika kabisa kwenye hospitali zetu kubwa nchini kwa gharama zinazobebwa na bima za afya. Hii ndiyo sababu kuu inayofanya madaktari washauri wanawake wote waende kufanyiwa uchunguzi wa shingo ya kizazi angalau mara moja kwa mwaka kwenye vituo vya afya, hata kama hawajisikii maumivu yoyote mwilini.

7. Mimba Kutunga Nje ya Mfuko wa Uzazi

Hili ni tatizo la dharura sana la kitabibu ambalo linaweza kusababisha kifo cha ghafla kama mgonjwa atachelewa kufikishwa hospitalini. Inatokea pale yai lililorutubishwa linapokwama na kuanza kukua ndani ya mirija myembamba ya uzazi badala ya kushuka na kujishikiza kwenye mfuko rasmi wa uzazi ulioandaliwa kwa ajili ya mtoto.

Kadiri kiumbe hicho kinavyozidi kukua, mrija unashindwa kuhimili ukubwa huo na hatimaye hupasuka. Dalili za kwanza kabisa ni mwanamke kuanza kutokwa na matone ya damu nyeusi au kahawia, ikifuatiwa na maumivu makali sana ya upande mmoja wa tumbo ambayo yanamfanya ashindwe hata kusimama wima au kutembea.

Ikiwa unapata maumivu yanayokata kama kisu tumboni, yanayoambatana na damu kuvuja na kujisikia kuzimia, tafuta usafiri wa haraka sana ukamuone daktari wa upasuaji. Usilale nyumbani ukingoja maumivu yapungue kwa kunywa maji ya moto, kwani kuvuja damu kwa ndani ya tumbo kutapoteza uhai wako ndani ya saa chache.

Hali Yako kwa Sasa Dalili Inayoonekana Ukeni Tafsiri Yake ya Kiafya Hatua Sahihi ya Kuchukua
Umebeba Mimba Changa Damu nyepesi au nzito na maumivu ya tumbo. Mimba inataka kutoka au kuharibika. Nenda zahanati haraka kupata dawa za kutuliza.
Unatumia Uzazi wa Mpango Matone machache ya rangi ya kahawia. Mwili unazoea mabadiliko ya homoni. Vumilia kidogo, ikizidi rudi ubadilishe njia.
Umekoma Hedhi (Mzee) Damu kuanza kutoka tena ghafla. Dalili za saratani au uvimbe mbaya. Kapime saratani ya shingo ya kizazi hospitali kubwa.
Baada ya Tendo la Ndoa Damu na harufu mbaya ya uchafu. Maambukizi makali ya magonjwa (PID). Pima mkojo na damu upewe dawa za hospitali.

Makosa ya Kawaida Pindi Unapotokwa na Damu Ukeni

Kwa kukosa elimu sahihi ya afya au kwa kuogopa gharama za hospitali, wanawake wengi hujikuta wakifanya makosa makubwa yanayowagharimu afya zao. Kulingana na madaktari wa uzazi, haya ni makosa hatari unayopaswa kuyaepuka mara moja:

  • Kunawa kwa kutumia sabuni kali na kemikali ndani ya uke: Baadhi ya wanawake wakiona damu au uchafu, huanza kuingiza vidole ndani na kuosha kwa sabuni za miche au maji ya chumvi. Kufanya hivi kunaua bakteria walinzi wa asili na kuongeza kasi ya magonjwa na michubuko. Safisha kwa maji safi tu kwa nje.
  • Kutumia dawa za mitishamba zisizopimwa: Kununua dawa za kienyeji mitaani zinazodaiwa kusafisha kizazi ni kuhatarisha maisha yako. Dawa hizi hazina vipimo maalum na zinaweza kusababisha sumu kwenye figo zako au kuharibu kabisa mfuko wako wa uzazi.
  • Kuendelea na biashara na kazi ngumu: Ikiwa unavuja damu wakati wa ujauzito na bado unalazimisha kubeba ndoo za maji kichwani au kulima, unaharakisha kutoka kwa mimba hiyo. Mwili unapotoa dalili hizo, unakuomba upate mapumziko ya kitandani (bed rest).
  • Kuficha tatizo kwa mwenza wako: Ndoa ni kushirikiana. Kuficha matatizo yako kwa mumeo kwa kuhofia aibu kunakunyima msaada wa kifedha na kisaikolojia. Mwambie ukweli mapema ili asaidiane nawe kutafuta matibabu ya uhakika.
  • Kusubiri mpaka damu iishe yenyewe ndio uende hospitali: Watu wengi huogopa kwenda kupima wakiwa wanavuja damu wakidhani wauguzi watawacheka. Madaktari wamefunzwa kuhudumia wagonjwa wakiwa katika hali hiyo hiyo. Usisubiri hadi upungukiwe damu na kuzimia ndio upelekwe hospitali kwa msaada wa majirani.

Hatua za Haraka za Kufuata Nyumbani Kuanzia Leo

Ikiwa umegundua kuwa unapata damu isiyo ya kawaida, usipaniki na kuanza kulia. Tuliza akili yako kisha uchukue hatua hizi madhubuti ili kulinda afya yako wakati unajipanga kumuona daktari:

  • Vaa taulo safi la kike (pad) ili kufuatilia kiasi cha damu: Usitumie vitambaa vichafu au karatasi. Vaa sodo safi na uchunguze unabadilisha mara ngapi kwa siku. Hii itamsaidia daktari kujua kiasi cha damu unachopoteza na hatari uliyonayo.
  • Kunywa maji mengi safi na vinywaji asilia: Kupoteza damu kunapunguza maji mwilini. Kunywa maji mengi na juisi za asili (kama juisi ya ukwaju au maembe) ili kuepuka kukauka kwa mwili na kupata kizunguzungu.
  • Kula vyakula vinavyoongeza madini ya chuma: Katika kipindi hiki, ongeza bidii ya kula vyakula vyetu vya asili vinavyojenga damu. Kula mchicha, matembele, dagaa, maharage, na nyama ya maini walau mara moja kwa siku ili kufidia damu inayopotea.
  • Pumzika na usimamishe tendo la ndoa: Ikiwa umeanza kuona matatizo haya, acha kushiriki tendo la ndoa mara moja mpaka pale utakapokwenda hospitalini na kupewa majibu ya vipimo vyako. Kuendelea kushiriki kunaweza kuongeza michubuko na kusambaza magonjwa zaidi.

Tafakari ya Mwisho Kuhusu Afya Yako ya Uzazi

Kufahamu kwa undani na kuelewa vyema kutokwa na damu ukeni ni dalili ya nini, ni hatua kubwa sana ya kuelimika na kuonyesha jinsi unavyothamini mwili wako ulioumbwa kwa thamani kubwa. Tumejifunza kwamba damu hii inaweza kuwa ujumbe mdogo tu wa mabadiliko ya homoni, lakini pia inaweza kuwa sauti ya hatari inayoashiria uwepo wa uvimbe, magonjwa ya zinaa, au hata saratani inayonyemelea. Kwa mwanamke yeyote, afya ya uzazi ndiyo kitovu cha furaha yake na amani ya familia nzima kwa ujumla.

Kama kaka au mshauri wako anayekutakia maisha ya ushindi, ninakusihi usikubali kuishi kwa hofu na wasiwasi huku ukivumilia maumivu ya faragha. Pesa inaweza kutafutwa kesho, lakini uhai na mfumo wako wa uzazi ukiharibika, ni vigumu sana kuurejesha. Vunja ukimya leo, tafuta Sh 15,000 au Sh 20,000 uende kwenye kituo cha afya kilicho karibu nawe upime na kupata uhakika wa afya yako. Jipende, linda mwili wako, na Mungu akubariki kwa kuwa mwanamke jasiri anayejali uhai wake na wa familia yake.